وضعیت اقتصادی و اجتماعی استان وضعیت اقتصادی و اجتماعی استان

کشاورزی

در سال 84-83، مجموعاً 214274هکتار زیر کشت محصولات زراعی و باغی قرار داشته که از این میزان 59515 هکتار اراضی دیم و 130234 هکتار اراضی آبی بوده اند. یعنی بیش از 60 درصد از اراضی زیر کشت استان را اراضی آبی تشکیل داده اند.

عمده ترین محصولات زراعی استان عبارتند از : گندم، جو، پنبه،چغنر قند، محصولات جالیزی و نباتات علوفه ای، لازم به ذکر است استان خراسان جنوبی در تولید محصول چغندر قند، مقام هشتم کشوری را دارا می باشد.

◙ زراعت:

الف) تولیدات زراعی

گندم، جو، حبوبات و محصولات صنعتی ( کلزا، گلرنگ و...) از مهمترین محصولات زراعی استان هستند که وضعیت تولید این محصولات در سال 84 به شرح زیر بوده است :

وضعیت زراعت استان در سال زراعی 84

سطح زیر کشت محصولات زراعی ( هکتار)

میزان تولید محصولات زراعی ( تن)

آبی

دیم

کل

آبی

دیم

کل

79397

53868

133265

613000

26236

639236

 

ب) باغبانی

کل سطح زیر کشت محصولات باغیاستان در سال زراعی 84-83 ، 56484 هکتار بوده که از این میزان، 50837 هکتار به کشت محصولات آبی و 5647 هکتار به کشت محصولات باغی دیم اختصاص داشته است.

محصولات عمده باغی استان عبارتند از: زرشک، زعفران، عناب، پسته، آلو ، بادام، میوه های گرمسیری و ...

مهمترین محصول باغی که استان در تولید آن از پتانسیل بالایی برخوردار است، زعفران می باشد و خراسان جنوبی دومین تولید کننده زعفران کشور شناخته شده است . سطح زیر کشت این محصول 10554 هکتار است که از این سطح سالانه 50 تن زعفران خشک تولید می شود.( 6/24% از تولید کل کشور) بنابراین، عملکرد زعفران در هر هکتارمعادل 54/4 کیلو گرم زعفران خشک بوده است.

این استان در تولید محصول زرشک با میزان 8408 تن در سال و در اختیار داشتن 97% سطح زیر کشت و 98.48% تولید کشور، به عنوان اولین تولید کننده کشوری در محصول فوق شناخته می شود که این میزان تولید از سطح 6442 هکتار به دست می آید.

مناطق عمده کاشت این محصول در استان، شهرستان درمیان و بخش زهان از شهرستان قائنات می باشند.

عناب، از دیگر محصولات باغی است که این استان در کاشت و تولید آن دارای مزیت بسیار بالایی است و 93% اراضی زیر کشت و 96% تولید کشور را در اختیار دارد. سطح زیر کاشت این محصول 699 هکتار و تولید سالیانه آن 1866 تن می باشد.

وضعیت باغبانی استان در سال زراعی 84

سطح زیر کشت محصولات باغی ( هکتار)

میزان تولید محصولات باغی ( تن)

آبی

دیم

کل

آبی

دیم

کل

50837

5647

56484

82377

2341

84718

 

 

◙ دامپروری و شیلات :

وجود واحدهای دامی صنعتی و بومی متعدد و استخرهای سرد آبی و گرم آبی پرورش ماهی، این استان را در تولید گوشت سفید و قرمز به خود کفایی رسانده تا جایی که در صادرات گوشت سفید رشد چشمگیری مشاهده می شود.

از جمله مزیتهای نسبی این استان در زمینه دامپروری و پرورش طیور می توان به :

õوجود چرخه کامل تولید گوشت مرغ

õسازگاری گوسفند بلوچی با شرایط آب و هوایی منطقه و تولید پشم مرغوب

õپرورش بزکرکی و تولید کرک با ارزش اقتصادی بسیار بالا و وجود 15 درصد از کل شترهای کشور در این منطقه اشاره کرد.

 برطبق آمار 1385، وضعیت دامپروری استان به شرح جدول زیر می باشد.

در بخش شیلات نیز تعداد 127 مزرعه پرورش ماهیان سردآبی و گرم آبی، مجموعاً به وسعت 43 هکتار وجود دارد که در این تعداد مزرع پرورش ماهی، سالیانه بیش از 182 تن ماهی تولید می شود.

تعداد کلونی زنبور عسل موجود در استان 12740 عدد می باشد که سالیانه حدود 20 تن عسل از آنها برداشت و به بازار مصرف عرضه می شود.

آمار دام و جمعیت دامی شهرستانهای استان خراسان جنوبی در سال 1384

شهرستان

گوسفند و بره

بز و بزغاله

گاو و گوسفند

شتر

جمعیت دامی

درصد از کل

اصیل

دورگ

بومی

بیرجند

208111

234074

3500

25000

7620

5723

649924

33/21

قاین

288756

412360

2401

20633

499

1689

760281

95/24

نهبندان

142050

307678

259

610

2535

10643

453472

88/14

سربیشه

107555

220469

1000

3500

1180

150

310652

21/10

سرایان

116403

193958

960

4135

1556

2483

318761

46/10

درمیان

107145

130954

500

7600

2087

0

271577

92/8

جمع کل

970020

1499493

8620

61478

15477

20688

3046559

100

فردوس

272930

9262

281892

25/9

 

 

میزان تولید و مصرف محصولات دامی استان خراسان جنوبی

نام محصول

میزان تولید( تن)

میزان مصرف ( تن)

میزان مازاد ( تن)

گوشت قرمز

18600

8249

10351

گوشت مرغ

33285

6703

26582

تخم مرغ

4200

4852

652-

شیر خام

96400

51501

44899

الیاف دامی ( کرک، پشم، مو)

1367

---

---

عسل

20

229

210-

گوشت ماهی

182

1146

984-

جمع کل تولید

154054

**

**

 

◙ منابع طبیعی :

84 درصد از مساحت استان معادل 8.551.689 هکتار را عرصه های منابع طبیعی در بر می گیرد. از کل مساحت منابع طبیعی استان، 1934188 هکتار بیابان، 5150771 هکتار مراتع بیابانی، 744812 هکتار مراتع خوب و متوسط، 695424 هکتار جنگل و 244694 هکتار را سایر سطوح ( سطوح آبی، بستر رودخانه) تشکیل می دهند.

در مجموع بیابانهای و مراتع بیابانی ، 8/82 درصد وسعت استان را تشکیل می دهند.

در مراتع و عرصه های منابع طبیعی استان ، محصولات فرعی قابل بهره بردای مانند کندل و آنغوزه شیرین می رویند که رویشگاه این محصولات سطحی برابر 176664 هکتار را تشکیل می دهند.

میزان محصولی که در این رویشگاه تولید می شود، 5/33 تن برآورد شده که به تنهایی باعث ایجاد اشتغالی معادل 35000 نفر – روز کار می شود و از این طریق 7/2 میلیارد ریال به اقتصاد و معیشت بهره برداران کمک می کند.

استعدادها و قابلیتهای بخش کشاورزی

براساس مطالعات طرح جامع بخش کشاورزی و در صورت انجام عملیات اصلاحی و تامین آب مورد نیاز از طریق منابع جدید و افزایش راندمان آبیاری ، می توان حدود 430 هزار هکتار از اراضی موجود را به زیر کشت برد؛ به تعبیری امکان افزایش سطح زیر کشت تا بیش از 5/2 برابر میزان فعلی وجود دارد.

شرایط اقلیمی منحصر به فرد استان در کاشت و تولید محصولاتی از قبیل عناب ، زرشک، زعفران و سنجد، مزیتهای نسبی خاصی به استان داده است که امکان تولید اینگونه محصولات فقط در یک یا دو استان دیگر فراهم است . این محصولات با ارزش افزوده بالایی که دارند امکان تأمین درآمد مناسب و معقولی را برای باغداران استان فراهم می آورند.

در بخش منابع طبیعی وجود فلور غنی و متنوع گیاهی که براساس سازگاری های اقلیمی و آب و خاک استان شکل گرفته است از استعداد های دیگر بخش کشاورزی است در حال حاضر گونه های بسیار زیاد گیاهی در مراتع استان شناسایی شده است که تعدادی از آنها دارای ارزش صنعتی و داروئی بالایی می باشند که در صورت برنامه ریزی برای احیا و توسعه رویشگاه های آنها می توان سرمایه هنگفت ارزی و ریالی را به منطقه و کشور وارد نمود.

◙ صنعت :

بخشهای صنعت و معدن ، در سند ملی توسعه استان، به عنوان محور اصلی توسعه استان خراسان جنوبی پیش بینی شده اند که پس از سفر ریاست محترم جمهوری به استان و با اختصاص بیش از 3000 میلیارد ریال تسهیلات برای توسعه بخشهای اقتصادی ، خصوصاً صنعت، گام مهمی در جذب سرمایه گذاران و ایجاد واحدهای صنعتی جدید در استان برداشته شده واین روند با افزایش روز افزون تقاضا برای سرمایه گذاری ادامه دارد.

در بخش صنعت، تا پایان سال 85، تعداد 1353 مجوز صنعتی ( جواز تاسیس و طرح توسعه) با پیش بینی سرمایه گذاری 24780.87 میلیارد ریال و پیش بینی اشتغال 38373 نفر صادر گردیده است.

همچنین تاکنون 184 واحد صنعتی با سرمایه گذاری بالغ بر 1743.7 میلیارد رسال و اشتغالزایی 5625 نفر در سطح استان به بهره برداری رسیده اند.

 

 آمار مجوزها و واحدهای فعال صنعتی به تفکیک شهرستان تا پایان 85

شهرستان

مجوز صنعتی صادره ( جواز تاسیس و طرح توسعه)

تعداد واحد صنعتی فعال

تعداد

سرمایه ثابت مجوز

( میلیون ریال)

اشتغال مجوز (نفر)

تعداد

سرمایه ثابت مجوز

( میلیون ریال)

اشتغال مجوز (نفر)

بیرجند

659

16228839

21585

91

1208760

2942

قائنات

233

4406591

6909

26

84505

839

نهبندان

76

583234

1733

11

22026

294

سربیشه

94

1357508

1976

9

64092

313

سرایان

81

360246

1309

5

16874

116

درمیان

36

1001946

1125

2

107763

364

فردوس

174

842506

3736

40

239718

757

جمع

1353

24780870

38373

184

1743738

5625

 

◙ شهرکهای صنعتی استان :

مزیت شهرکهای صنعتی این است که امکانات و نیازهای واحدهای صنعتی را از قبیل آب، برق، مخابرات، معابر و شبکه های روشنایی و شبکه جمع آوری فاضلاب و آبهای سطحی و همچنین گاز طبیعی تأمین می کند.

پس از تشکیل شرکت شهرکهای صنعتی ایران به منظور تحقق بخشیدن به امر ساماندهی استقرار صنایع، شرکتهای تابع اصلی در استانهای مختلف ایجاد شد. در این راستا پس از تشکیل استان خراسان جنوبی، شرکت شهرکهای صنعتی خراسان جنوبی در آبان ماه سال 1383 تاسیس و کار خود را با سه شهرک در حال واگذاری بیرجند، قائن و نهبندان و شهرک مصوب سنگ سربیشه آغاز کرد.

مزایای استقرار صنایع در شهرکهای صنعتی :

عدم نیاز به دریافت مجوزهای جداگانه از ادارات مختلف

مستثنی بودن از قانون شهرداریها

پراخت نقد واقساط هزینه های انتفاع از تاسیسات( 30% نقد و مابقی در اقساط 30 تا 36 ماهه)

صدور رایگان و در اسرع وقت مجوزهای ساخت و ساز و پایان کار

واگذاری اداره شهرک صنعتی به هیات امنای متشکل از صاحبان صنایع

امکان اجاره و ای خرید سالنهای آماده برای تسریع در بهره برداری از واحد تولیدی

بخشودگی قسمتی از هزینه های انتفاع از تاسیسات برای واحدهایی که زودتر از زمان پرداخت اقساط خود به بهره برداریمی رسند.

کاهش هزینه های سرمایه گذاری به دلیل استفاده از خدمات مشترک سازماندهی شده شرکت شهرکهای صنعتی از جمله آب، برق، تلفن، گاز و تصفیه فاضلاب

در شعاع 30 کیلومتری مراکز استانها و شهرهای بالای 300 هزار نفر، معافیت مالیاتی ماده 132 قانون مالیاتها فقط مشمول واحدهایی می شود که در شهرکهای صنعتی مستقر می باشند.

گزارش وضعیت شهرکهای صنعتی

Œتعداد شهرکهای صنعتی مصوب استان: 5 شهرک صنعتی

تعداد شهرکهای صنعتی فعال: 3شهرک صنعتی

Žتعداد شهرکهای صنعتی در حال احداث : 1 شهرک صنعتی

تعداد شهرکهای صنعتی در حال تملک زمین : 1 شهرک صنعتی

وسعت شهرکهای صنعتی فعال: 5/385 هکتار

‘متراژ زمین صنعتی شهرکهای صنعتی :91/259 هکتار

’وسعت شهرکهای دارای سند مالکیت : 445 هکتار

“وسعت شهرکهای دارای سند تفکیکی: 220 هکتار

الف) شهرک صنعتی بیرجند

شهرک صنعتی بیرجند در تاریخ 17/7/69 به تصویب هیأت وزیران رسیده و عملیات اجرایی آن در سال 1362 آغاز گردید. این شهرک با مساحت 5/198 هکتار (5/78 هکتار فاز توسعه) با متراژ صنعتی 3/193 هکتار در کیلومتر 10 جاده بیرجند- خوسف قرار دارد.

امکانات شهرک:

نزدیکی به شهر و حاشیه جاده اصلی

شامل امکانات زیر بنایی، آب ، برق، تلفن و فضای سبز

شبکه جمع آوری فاضلاب

امکان پوشش تلفن همراه

امکان استفاده از فرودگاه ( فاصله تا شهرک 15 کیلومتر )

تصفیه خانه شهرک صنعتی در حال احداث می باشد.

واحدهای تولیدی مستقر در این شهرک از تاریخ بهره برداری به میزان 80% به مدت چهار سال از مالیات معاف می باشند.

فاز توسعه شهرک صنعتی بیرجند: به مساحت 5/78 هکتار در حال آماده سازی می باشد.

عمده صنایع مستقر:

کاشی، سرامیک، موتورسیکلت، سنگبری، بسته بندی خشکبار ، حبوبات، انواع مواد غذایی، فرآورده های گوشتی، ماکارونی و ...

معرفی واحدهای شاخص

آرد سفید گلبرگ، صنایع کاشی و سرامیک نیلوفر ، سرمایه گذاری توسعه و عمران نطقه بیرجند، پتوی ان حسام، گرانیت کیمیا و...

ب) شهرک صنعتی قاین

شهرک صنعتی قاین در تاریخ 27/02/70 به تصویب هیات وزیران رسیده و عملیات اجرایی آن در سال 1370 آغاز گردید. این شهرک با مساحت 100 هکتار با متراژ صنعتی 16/56 هکتار در کیلومتر 12 جاده قاین- زیرکوه قرار دارد.

امکانات شهرک:

نزدیکی به شهر و حاشیه جاده اصلی

شامل امکانات زیر بنایی آب، برق، تلفن و فضای سبز

امکان پوشش تلفن همراه

واحدهای تولیدی مستقر در این شهرک از تاریخ بهره برداری به میزان 100 درصد به مدت 10 سال لز مالیات معاف می باشند.

عمده صنایع مستقر

آرد، بسته بندی زعفران، کارتن سازی، شیشه بری، مواد شوینده، پاک کننده و...

معرفی واحدهای شاخص:

تروند زعفران، آرد والسی بسیجیان و ایثارگران قاین، تیز پاک خراسان و اتحادیه شرکتهای تعاونی رسوتایی قاین

ج) شهرک صنعتی نهبندان

شهرک صنعتی نهبندان در تاریخ 28/4/73 به تصویب هیات وزریان رسیده و عملیات اجرایی آن د سال 1370 آغاز گردیده. این شهرک با مساحت 225 هکتار در دو فاز که متراژ صنعتی فاز یک آن 4/31 هکتار می باشد در کیلومتر 5 جاده نهبندان- بیرجند قراردارد.

امکانات شهرک

Œنزدیکی به شهر و حاشیه جاده اصلی 

شامل امکانات زیر بنایی آب، برق و فضای سبز

Žامکان پوشش تلفن همراه 

مخابرات شهرک صنعتی نهبندان در حال احداث می باشد.

واحدهای تولیدی مستقر در این شهرکاز تاریخ بهره رداری به میزان 100% به مدت ده سال از مالیات معاف می باشند.

عمده صنایع مستقر

 کیک، کلوچه، شکلات، ظروف پلاستیکی، تیرچه بلوک، سنگبری و...

معرفی واحدهای شاخص

گرانیت قدس، شرکت تعاونی غذایی شکوفام نهبندان

د) شهرک سنگ سربیشه

شهرک سنگ سربیشه در تاریخ 13/4/83 به تصویب هیات وزیران رسیده و عملیات اجرایی آن در سال 1384 آغاز گردید. این شهرک با مساحت 37 هکتار و متراژ صنعتی 75/31 هکتار در کیلومتر 8 جاده سربیشه – بیرجند قرار دارد.

امکانات شهرک:

نزدیکی به شهر و حاشیه جاده اصلی

شامل امکانات زیر بنایی آب و فضای سبز

امکان پوشش تلفن همراه

برق در حال احداث

واحدهای تولیدی مستقر در این شهرک از تاریخ بهره برداری به میزان 100% به مدت ده سال از مالیات معاف می باشند.

وضعیت زمینهای قابل واگذاری، واگذار شده و باقی مانده شهرکهای صنعتی استان

وضعیت زمینهای قابل واگذاری، واگذار شده و باقی مانده صنعتی- کارگاهی و خدماتی به تفکیک شهرکهای صنعتی استان به شرح جدول ذیل می باشد.

 

وضعیت زمین در شهرکهای صنعتی استان

نام شهرک

نوع زمین

میزان زمین قابل واگذاری

میزان زمین قابل واگذاری

میزان زمین باقیمانده

تا پایان 84

تا پایان 85

تا پایان 84

تا پایان 85

تا پایان 84

تا پایان 85

بیرجند

فاز(1و2و3)

صنعتی

78.2

140.63

72.55

118.84

5.65

21.79

خدماتی- کارگاهی

6.09

6

0.07

0.19

6.02

5.81

قاین

صنعتی

56.16

56.16

25.19

45.31

30.97

10.85

خدماتی- کارگاهی

6.34

6.34

0

0

0

6.34

نهبندان

صنعتی

31.4

31.4

13.63

16.6

17.77

14.8

خدماتی- کارگاهی

9

9

0

0

0

9

سنگ سربیشه

صنعتی

0

31.75

0

1.58

31.75

30.17

خدماتی- کارگاهی

0

 

0

 

0

 

 

وضعیت قراردادهای منعقده در شهرکهای صنعتی استان

جدول ذیل تعداد قراردادهای منعقده زمین های صنعتی و خدماتی – کارگاهی واگذار شده در شهرکهای استان را نشان می دهد. همانگونهه که ملاحظه می شود میزان قراردادهای اراضی صنعتی و خدماتی – کارگاهی نسبت به پایان سال 84 به ترتیب 48 و 200 درصد رشد نشان می دهد. به منظور مقایسه میزان رشد قراردادهای منعقده تا پایان سال 85 نسبت به پایان سال 84 نمودار مقایسه ای قراردادهای معقده به تفکیکشهرکهای صنعتی استان رسم شده است.

 

وضعیت قراردادهای واگذاری در شهرکهای صنعتی استان

نام شهرک

تعداد قرارداد صنعتی

تعداد قرارداد خدماتی –کارگاهی

تا پایان 84

تا پایان 85

درصد رشد

تا پایان 84

تا پایان 85

درصد رشد

بیرجند

151

221

46

3

9

200

قاین

46

77

67

--

--

--

نهبندان

20

24

20

--

--

--

جمع

217

322

48

3

9

200

 

◙ معدن :

استان خراسان جنوبی به لحاظ معدنی از توانمندیهای قابل توجهی برخوردار است. در این استان به سبب دارا بودن شرایط خاص زمین شناسی، نشانه های معدنی فراوانی به چشم می خورد. تعداد کل معادن فعال استان تا پایان سال 85 تعداد 158 معدن بوده که برای 1921 نفر اشتغال مستقیم ایجاد نموده است.

میزان کل ذخیره برآورد شده معادن استان حدود 409 میلیون تن است و میزان استخراج براساس پروانه بهره برداری حدود 2/2 میلیون تن در سال می باشد. از 158 معدن استان خراسان جنوبی، 19 معدن در شهرستان بیرجند،48 معدن در شهرستان نهبندان،34 معدن در شهرستان سربیشه، 18 معدن در شهرستان قائن، 11 معدندر شهرستان سرایان، 9 معدن در شهرستان درمیان و 19 معدن در شهرستان فردوس قرار دارد. میزان استخراج واقعی معادن استان سالانه حدود 5/1 میلیون تن( 72% ظرفیت اسمی ) برآورد می شود.

 

 

وضعیت معادن در حال بهره برداری شهرستانهای استان خراسان جنوبی تا پایان سال 85

نام شهرستان

تعداد

ذخیره (تن)

استخراج سالانه (تن)

سرمایه گذاری 
( میلیون ریال)

اشتغال( نفر)

بیرجند

19

224.532.375

232.430

35107.18

589

درمیان

9

4.430.000

46.200

10957.30

104

سربیشه

34

15.332.408

146.479

42079.11

358

نهبندان

48

73.090.850

432.566

71067.274

635

قاین

18

88.889.412

1.313.000

21229.54

164

سرایان

11

3.120.558

46.000

3849.60

71

فردوس

19

امار تفکیکی در دسترس نیست

õ

õ

õ

جمع

158

409.395.603

2.216.675

184.360.004

1921

 

معادن استان شامل گرانیت، منیزیت، کرومیت، بازالت، پرلیت، سنگ لاشه، توف، مرمریت، آهک، دولومیت، بنتونیت، مس، آزبست، سنگ گچ، مارن، فلدسپات، بوکسیت، تراورتن، کائولن، سرب، خاکهای صنعتی، ولاستونیت و... می باشد.

برخی از معادن استان مانند منیزیت، پنبه نسوز و بازالت گذشته از حجم ذخیره احتمالی یا قطعی، به لحاظ نوع کانی سازی حالت انحصاری دارند. از جمله معادن مهم استان کانسار مس قلعه زری در 180 کیلومتری جنوب بیرجند است که در حاشیه روستای قلعه زری قراردارد. این معدن مهمترین کانون اشتغال مدنی در استان می باشد. در کانسنگ این معدن عناصر طلا، مس، مولیبدن، نقره، سرب، روی، آهن، منگنز، آنتیموان و بیسموت یافت می شود که عنصر اصلی و اقتصادی آن مس می باشد. کل ذخیره این معدن 1314875تن تعیین شده و عیار آن 1.44 می باشد.

توزیع فضائی معادن در شهرستانهای استان بدین شرح است:

گرانیت ( بیرجند،نهبندان، سربیشه و درمیان) ، منیزیت( بیرجند، سربیشه و نهبندان)، کرومیت ( نهبندان و سربیشه)، بازالت( سربیشه)، پرلیت ( سربیشه)، سنگ لاشه( بیرجند، سربیشه و درمیان)، گل سفید( نهبندان و سربیشه)، توف( سربیشه)، مرمریت ( بیرجند،قاین و فردوس)، آهک ( درمیان،قاین و نهبندان)، بنونیت ( بیرجند، قاین، سرایان، درمیان و فردوس)، مس ( بیرجند)، آزبست( نهبندان)، مارن( قائن)،فلدسپات( قائن)، بوکسیت( قاین)، خاک صنعتی( بیرجند و فردوس)، دولومیت ( بیرجند)، ولاستونیت (نهبندان)، کائولن ( فردوس وسرایان)، تراورتن ( قاین)، گچ( فردوس و نهبندان)و سرب( نهبندان)

 

3-3-1- صادرات بخشهای صنعتی و معدنی :

محصولات صنعتی عمده استان خراسان جنوبی طی سالهای اخیر شامل انواع لاستیک، سیمان، موتورسیکلت، انواع زعفران، کاشی و سرامیک، مواد شوینده( صابون، میاع ظرفشویی و شامپو) و کیک بوده است. مقصد صادرات لاستیک اتومبیل کشورهای سوریه، امارت ( دبی)، افغانستان، سودان، کویت، یمن، مصر و عراق بوده است.کاشی و سرامیک به کشورهای افغانستان، ترکمنستان، قرقیزستان، قزاقستان، آذربایجان،نخجوان، ترکیه، عراق و امارت و سیمان و صابون و موتورسیکلت به افغانستان صادر شده اند.

ارز حاصل از صادرات محصولات صنعتی طی سالهای 1383 تا 1385 بطور متوسط 3/9 میلیون دلار بوده است. مواد معدنی صادر شده در سالهای 1383 تا 1385 را گرانیت، بنتونیت، کرومیت، بازالت و کنستانتره مس تشکیل می دهد. مقصد صادرات مواد معدنی ، کشورهای ایتالیا،چین، هلند،لهستان،امارت متحده عربی و آلمان بوده است و ارز حاصل از صادرات این مواددر سالهای 1383، 1384و 1385به ترتیب 1/3 میلیون دلار، 6/0 میلیون دلار و 9/2 میلیون دلار بوده است.

میزان صادرات کالاهای صنعتی و معدنی خراسان جنوبی

نوع صادرات

سال 83

سال84

سال 85

وزن(تن)

ارزش( هزار دلار)

وزن(تن)

ارزش( هزار دلار)

وزن(تن)

ارزش( هزار دلار)

صادرات کالاهای معدنی

16154

3100

1080

66.8

19645.54

2973.25

صادرات کالاهای صنعتی

73032.8

5648.3

47824.8

13276.5

4493.12

9043.77

کل صادرات کالاهای صنعتی و معدنی

89186.8

8748.3

48904.8

13343.3

24138.66

12017.02

 

3-4-خدمات و بازرگانی :

مهمترین مزیت مهم ترانزیتی و تجاری استان، ویژگی خاص ژئوپلیتیکی و همجواری با کشور افغانستان و حدود 462 کیلومتر مرز خاکی با این کشور، وجود تعاونیهای مرزنشین و 4 بازارچه مرزی فعال و همچنین قرار گرفتن این استان در کریدور شمال- جنوب و شرق- غرب کشور می باشد.همچنین وجود بازار هدف مناسب در کشور همسایه و ایجاد مرز رسمی میل 78 برای تردد کالا و مسافر، این استان را از اهمیت خاصی از حیث تجاری برخوردار کرده است.

همچنین برخورداری از سرمایه های انسانی متخصص و ماهر بومی به عنوان مکمل فعالیت های تجاری منطقه در صنایع کوچک و صنایع دستی بویژه صنعت فرش و سایر بافته ها، وجود معادن فلزی و غیر فلزی ، سنگهای تزئینی و سایر کانیهای با ارزش صادراتی، از پتانسیل های قابل توجه جهت سرمایه گذاری در استان می باشد.

3-4-1- تعاونی های مرزنشین

تعداد 11 تعاونی مرزنشین با عضویت 101902 نفر ( در قالب 24113 خانوار) از مرزنشینان استان به فعالیتهای تجاری و پیله وری مشغولند. با توجه به حمایت دولت از این تعاونی های مرزنشین در قبال صادرات، سهمیه ارزی این تعاونی ها در سال 84 بالغ بر 3311814 دلار بوده که با توجه به خشکسالی های سنوات گذشته و با توجه به مصوبه هئیت محترم وزیران این مقدار به دو برابر افزایش یافته است.

 

3-4-2- بازارچه های مرزی :

استان خراسان جنوبی با داشتن مرز مشترک طولانی با کشور افغانستان از دیرباز به لحاظ قرارداشتن در مسیر جاده ابریشم در مبادله کالا و تجارت از اهمیت خاص و ویژه ای برخوردار بوده و تجار ایرانی همواره کالاهای اساسی همسایگان خود در نوار مرزی با کشور افغانستان راتأمین می نموده اند. استان از چهار بازارچه مرزی برخوردار است. بازارچه های یزدان در شهرستان قائن، میل 73 در شهرستان درمیان، میل 75 در شهرستان سربیشه و دوکوهانه در شهرستان نهبندان قرار دارند. در این بازارچه ها، پیله وران، تجار و افراد محلی به تبادل کالا با بازرگانان و خریداران افغانی اهل استان فرا افغانستان می پردازند.

فراه، استان هم مرز با خراسان جنوبی، موقعیت مهم و استراتژیکی در مبادلات ایران و افغانستان دارد و با گذر از این استان، می توان به جاده ترانزیتی بین اللملی افغانستان و کابل دست یافت. در روز 6 خرداد ماه 1386 مرز رسمی و گمرک مشترک میل 78 در شهرستان سربیشه و در مرز استان فراه افغانستان رسماً با حضور مقامات رسمی دو کشور افتتاح شد و این معبر به عنوان دروازه ای مهم جهت تسهیل مبادلات تجاری کشور افغانستان و بنادر آزاد خلیج فارس و آسیای میانه خواهد بود. همچنین افتتاح این گمرک با کوتاه نمودن مسیر ورود کالاها به داخل خاک افغانستان، نقش اساسی در توسعه محور ترانزیتی شرق کشور ایفا خواهد نمود. همچنین ایجاد جاده ترانزیتی از محل مرز رسمی تا مرکز استان فراه قبلاً در کمیسیون همکاری های مشترک ایران و افغانستان به تصویب رسیده و احداث این جاده در قالب همکاری ایران در بازسازی افغانستان، نقش مهمی در تحکیم روابط و تسهیل مبادلات تجاری دو کشور ابفا خواهد کرد.

نحوه فعالیت بازارچه های مرزی به موجب ماده 22 و 23 آئین نامه اجرائی قانون مقررات صادرات و واردات به شرح ذیل می باشد:

* طبق قانون بازرچه مرزی محوطه ای است محصور واقع در نقطه صفر مرز و در جوار گمرک با مکانهایی که طبق

تفاهم نامه های منعقد شده بین جمهوری اسلامی ایران و کشورهای همجواری تعیین شده و مجاز به مبادلات کالا می باشد.

* اهالی دو طرف مرز می توانند کالا و محصولات موردنیاز خود را با رعایت مقررات صادرات و واردات و ضوابط مقرر در قانون عرضه نمایند.

* استقرار گمرک در درب ورود و خروج بازار چه ضروری بوده و اعمال مقررات صادرات و واردات و نظارت بر رعایت آن بر عهده گمرک می باشد. به طور کلی مبادلات در بازارچه های مرزی پس از استقرار مأموران وزارت کشور، بازرگانی، گمرک، استاندارد و نیروهای انتظامی و با اعمال دقیق مقررات مربوطه در خصوص نوع و میزان کالاهای وارداتی و صادراتی و پرداخت کامل حق و حقوقات دولتی مجاز خواهد بود.

* چگونگی تردد افراد به بازارچه ها را سازمان مشخص می کند.

* صادرات و واردات کالا در بازارچه ها با کارت پیله وری که توسط اداره بازرگانی شهرستان صادر می شود امکان پذیر بوده ولی با ارائه کارت بازرگانی نیز امکان پذیر می باشد.

*ورود و ترخیص کالا از بازارچه ها با ارائه فاکتور فروش بار از کشور مقابل امکان پذیر بوده و در مواردی که کالاهای وارده از بازارچه طرف مقابل تأمین شود و ارائه فاکتور فروش امکان پذیر نباشد، قیمت کالاهای وارداتی توسط گمرک تعیین شده و نیاز به ارائه سایر مدارک از قبیل پیش برگ ( پروفرم) و بارنامه حمل نمی باشد.

* واردات کالا در قبال صادرات از بازارچه پس از ثبت آماری که توسط بازرگانی انجام می شود امکان پذیر بوده و نیاز به ثبت و سفارش نمی باشد.

این بازارچه ها عملکرد رو به رشدی داشته و در سال 83، مجموعاً 160229 تن مواد مختلف به ارزش بیش از 89 میلیون دلار به کشور افغانستان صادر کرده اند. میزان واردات در این سال نیز حدود 11000 تن مواد به ارزش بیش از یک میلیون دلار بوده است.

در سال 84، مقدار 229360 تن کالا به ارزش بیش از 182 میلیون دلار از بازارچه های استان به افغانستان صادر شده که نسبت به سال قبل، 2 برابر افزایش نشان می دهد. همچنین در سال 85، میزان صادرات مستقیم انجام شده از این بازارچه ها بیش از 117 میلیون دلار ( با وزن 155841 تن) بوده است.

 

عملکرد بازارچه های مرزی استان خراسان جنوبی طی سالهای 83 تا 85 ( دلار)

نام بازار چه

سال 83

سال84

سال85

صادرات

واردات

صادرات

واردات

صادرات

واردات

یزدان

41471497

1736788

89388338

6007656

59509603

5284323

میل 73

40316843

11053864

67864133

9445316

32534815

---

میل75

2951319

---

18899596

71965

12287730

---

دوکوهانه

5108054

509264

6587779

691900

12869180

126900

جمع کل

89847713

13299916

182739846

16216837

117201328

5411223

 

 

3-4-3- اتاق بازرگانی و صنایع و معادن استان:  

اتاق بازرگانی بیرجند از فروردین 84 بصورت نمایندگی اتاق مشهد کار خود را آغاز نمود و تا 2/12/85 بصورت نمایندگی اداره می شد و 100 عضو فعال و غیر فعال حقیقی و حقوقی داشته است. در تاریخ 2/12/85 همزمان با سراسر ایران انتخابات اتاق بازرگانی انجام شد و اتاق بازرگانی شعبه بیرجند افتتاح گردید. در این انتخابات 30 نفر بصورت کاندیدای هیأت نمایندگان شرکت نمودند که 15 نفر از آنان به عنوان هیأت نمایندگان اتاق انتخاب شدند. از این تعداد9 نفر در بخش صنعت و 6 نفر در بخش بازرگانی فعالیت می نمایند.

 

 پتانسیلها در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری استان 

حوزه میراث فرهنگی :

-     برخورداری استان از پیشینه تاریخی ، فرهنگی ایرانی ، اسلامی غنی و اصیل و امکان پژوهش های مختلف در حوزه مالی مردم شناسی و فرهنگ

-          وجود بیش از 1100 اثر تاریخی شناسایی شده در سطح استان و ثبت بیش از 550 اثر تاریخی در فهرست آثار ملی کشور

-     وجود بیش از 11 باغ تاریخی ثبت شده در فهرست آثار ملی کشور و اقدام اداره کل جهت ثبت تعدادی از آن ها در فهرست آثار جهانی یونسکو که منجر به توسعه و رونق گردشگری داخلی و خارجی در منطقه خواهد شد .

-          وجود کتیبه ها و سنگ نگاره های با ارزش بالای تاریخی از دوران های بسیار گذشته بخصوص در کال جنگال ، کوچ ، ماخونیک و ...

-     وجود محوطه ها و تپه های تاریخی با بیش از 3 هزار سال قدمت رد سطح استان و پتانسیل بالای آنها جهت پژوهش های باستان شناسی و جذب گردشگر

-     تنوع و تعدد آثار و مجموعه های تاریخی و قابلیت احیاء و بهره برداری ازآنها با کاربری های مورد نیاز جامعه از جمله کاروانسراها ، مدارس تاریخی ، منازل تاریخی ، حمام های تاریخی ، باغ های تاریخی و ...

-     وجود قلاع تاریخی و استحکامات دفاعی سنگی از دوران پیش از اسلام و بویژه دوره اسماعیلیان پتانسیل بالای آن ها به منظور تثبیت در فهرست میراث جهانی و جذب گردشگر

-     وجود بافت های تاریخی و فرهنگی شهری و روستایی اصیل از جمله بافت تاریخی شهر بشرویه و بیرجند و بافت های روستایی فورگ ، خور ، ماخونیک ، بیدسکان و ... و پتانسیل بالای آنها در صورت بهسازی و مرمت جهت جذب گردشگر و رونق اقتصادی استان

-     استان خراسان جنوبی به دلیل دوری از مراکز عمده و عدم دگرگونی های فرهنگی یکی از قطب های مردم شناسی ایران می باشد. بسیاری از آداب و رسوم کهن ایرانیان درخراسان جنوی هنوز مرسوم است و یکی از هفت روستای شگفت انگیز ایران روستای ماه خونیک است که در حوزه شهرستان سربیشه می باشد . همچنین روستای چنشت از دیگر جاذبه های رمدم شناسی در منطقه می باشد .

-          وجود تعداد 12 عددموزه در سطح استان

-          وجود کتابخانه تخصصی با بیش از 7000 جلد کتاب

 

حوزه سرمایه گذاری و گردشگری  :

-          مناطق نمونه گردشگری

-          روستاهای هدف گردشگری

-          تفرجگاههای نزدیک به مناطق شهرستانهای استان

-           مجتمع های بین راهی

-          احداث هتل در مراکز شهرستانها

-          مجتمع های آبدرمانی سطح استان

-          مجتمع های فرهنگی – توریستی

-          سرمایه گذاری در اماکن تاریخی خریداری شدن توسط سازمان با تغییر کاربری و تبدیل به اماکن فرهنگی و توریستی

-     جاذبه های طبیعی استان نیز از جمله توانمندیهای این بخش می باشد مناظر کویر ایران که به دلیل مجاورت استان با کویر مرکزی ایران در این استان قابل مشاهده است . چشمه های آب معدنی شامل آب گرم و آب سرد ( آب ترش ) تنها بخشی از این جاذبه هاست .

 

حوزه صنایع دستی  :

-     امکان گسترش کارگاههای تراش سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی با توجه به ذخایر معدنی مناسب در استان و کشور افغانستان و دسترسی به بازار فروش مناسب از طریق مرز کشور همسایه ( افغانستان )

-     وجود تعاونی های تولیدی توانمند در استان من جمله شرکت تعاونی جاجیم بافت هزار گل قهستان – شرکت تعاونی روستایی زنان خراشاد – شرکت تعاونی بانوان مرزداران نهبندان

-     تنوع تولیدات در صنایع دستی استان من جمله انواع پارچه های سنتی ، گلیم و سفره آردی ، جاجیم و محصولات تکمیلی، رودوزیهای سنتی ، سبدبافی، قالی و قالیچه ، معرق چوب و ...

-          دسترسی به راههای مراسلاتی محور شرق کشور و امکان ارتباط سریع با کشورهایی همچون افغانستان ، پاکستان و ....

-     افزایش فروش صادرات محصولات صنایع دستی از طریق ایجاد بسته بندی های مناسب ، بازاریابی اینترنتی ، شرکت در نمایشگاههای خارجی و ....

-          شناسایی و تجمیع کارگاههای خانگی در برخی رشته های خاص و بالابردن کیفیت محصولات از طریق استانداردسازی کارگاهها

-          تکمیل زنجیره تولید محصولات صنایع دستی از طریق تقویتخوشه های صنایع دستی در استان

-          امکان برپایی بازارچه های دائمی صنایع دستی در شهرستانهای استان با اولویت مرکز

-     با توجه به شهرت جهانی فرش ایران یکی از قطب های بافت قالی در ایران شهر بیرجند در استان خراسان جنوبی است . چنانکه یکی از مشهورترین نامهای قالی ایرانی در بازارهای جهانی قالی مود است که مود نام مرکز بخشی از توابع شهرستان سربیشه است که کماکان بافت قالی درآن جریان دارد.